Köşe Yazısı Detay

Doğallık ya da Yapmacıklık

Yrd. Doç. Dr. Ferzan Curun / Akademisyen

Psikolojik ve ödüller açısından sonuçları 

Ya olduğun gibi görün, ya göründüğün gibi ol (Mevlana)

Doğallık ya da yapmacıklık insanları değerlendirirken sıklıkla kullandığımız boyutlardan biridir. Tahminen tüm kültürlerde yukarıda Mevlana’nın dizelerinde de belirtildiği gibi, doğal olmak, insanın kendisi gibi davranması yüceltilirken, yapmacıklık değersizleştirilir. Doğallık ahlaken olumlu algılanır, doğal insanların daha fazla sevildiği düşünülür. Diğer yandan paradoksal bir biçimde özellikle iş yaşamı söz konusu olduğunda oyunu kuralına göre oynamanın yani gerçek duygu ve düşüncelerimizi göstermememiz gerektiği bize fısıldanır. Yani örtük bir biçimde yakın ilişkilerde doğal, çıkarlarımız söz konusu olduğunda yapmacık olmamız beklentisi mevcuttur. Acaba böyle bir bölünme mümkün ve sağlıklı mıdır?

Psikoloji literatüründe kişinin gerçek benliği ile tutarlı bir biçimde davranması psikolojik otantiklik, diğeri ise yalancı benlik olarak isimlendirilir. Susan Harter’a göre otantik olmak öncelikle kendini bilmeyi, daha sonra kişisel deneyimlerimiz, düşüncelerimizi, duygularımızı, istek, inanç ve beklentilerimizi sahiplenmeyi içerir.  Yalancı benlik davranışları ise sahte olmayı, kendi gerçek duygu ve düşüncelerini saklamayı ve başkalarının duymak istediklerini söylemeyi içerir. Kolayca tahmin edilebileceği gibi araştırmalar otantik olmanın, yani gerçek benliğimizle tutarlı davranmanın yüksek iyilik hali ve sağlık ile ilişkili olduğunu göstermektedir.  Elbette böyle bir varoluşun oluşabilmesi için kişinin desteklenmesi gerekir. Koşulsuz kabul görmesi, özerkliğin ve dürüstlüğün değerli görüldüğü ve ödüllendirildiği bir çevreye sahip olması vs. önemlidir. Diğer yandan otoriteye itaatin baskın olduğu, doğruyu söylemenin değil, itaatin değerli görüldüğü, geleneksel cinsiyet rollerinin hakim olduğu kültürlerde otantik olabilmek yüksek psikolojik dayanıklılık gerektirir.

Yazının başındaki sorulara dönersek otantik olmak daha yüksek psikolojik sağlık ve iyilik hali ile ilişkili olduğu yukarıda aktarıldı. Peki, hangisi daha fazla ödüllerle ilişkilidir? Bu konuda spekülasyon yapmak gerekirsekısa vadede belki başkalarının duymak istediği sözleri söylemek ve itaatkar davranmak ödüllendirici olabilir. Ancak uzun vadede otantik olmak tahmin edilebilir ve güvenilir olmaya yol açacağı için daha fazla derin sağlam ilişkilere yol açabilir. Bu nedenle deuzun vadede kişinin iş yaşamında daha fazla ödüllenmesine yol açabilir. Elbette, çıkarlara değil, kişinin kendi içsel değer sistemine uygun davranabilmesi beraberinde kişiler arası ilişkilerde onaylanmama riskini de barındırır.

Sonuç olarak, her zaman ve her durumda tamamen doğal olmak mümkün olmasa da, doğal olmak yapmacık olmaya göre en azından psikolojik sağlık açısından avantajlı görünüyor. Bu konuda daha birçok araştırmaya gerek olsa da, şimdilik şunu iddia etmek mümkün olabilir: Diğerleri tarafından onaylanma ihtiyacımızın azalması, nasıl algılandığımızdan ziyade nasıl olduğumuzda ilgilenmeyi başarabilmek, yalancı benliğimizi değil, gerçeğini beslemek bizleri daha mutlu ve huzurlu kılabilir.

*Pozitif psikoloji kitap ve makalelerinden yararlanılmıştır. 

Diğer Yazılar

Okuyucu Yorumları

İsminiz :
Yorumunuz değerlendirilmek üzere kaydedilmiştir. Yorumunuz onaylandıktan sonra bu sayfada görüntülenecektir