Köşe Yazısı Detay

Dirençli Olabilmek

Yrd. Doç. Dr. Ferzan Curun / Akademisyen

Günlük yaşamda hepimiz strese yol açabilecek bir çok olay deneyimleriz. Bunlara otobüsü kaçırmaktan, üst komşumuzun gürültücü olması, katı, “kesin inançlı” insanlarla iletişim kurma zorluğu, özel hayatımızdaki çatışmalar, ekonomik sıkıntılara kadar uzanan bir çok örnek verilebilir. Özellikle büyük kentlerde yaşayanlar için bu stresörler daha da artar. Büyük kentlerde yaşayan insanların çok fazla uyarana maruz kaldığı, çok daha fazla zaman baskısı yaşadıkları ve bu nedenle kısıtlı olan ruhsal ve fiziksel enerjilerini sadece yakınları için kullanmak istedikleri ve yabancılara rahatça kaba davranabildikleri, yardım etmedikleri araştırmacılar tarafından gösterilmiştir. Bütün bu faktörler zaman içinde biriktiğinde kendimizi yenilmiş, tükenmiş hissedebiliriz. Bu küçük olayların yanısırahayatın doğası gereği bazen daha büyük travmalar da başımıza gelebilir. Yakın birinin kaybı, boşanma, kendimizde ya da yakınımızda ciddi bir hastalığın bulunması, deprem gibi toplumsal afetler…

Hepimiz bazı insanların yukarıda söz edilen küçük ya da büyük yaşam olaylarından büyük hasarlar alarak çıktıklarını, bazılarının ise az bir hasarla yaşamlarına devam edebildiğini gözlemlemişizdir. Acaba az etkilenenler, daha az acı çekenler bunu nasıl başarıyor olabilirler? Bu konudaki bir açıklama Kobasa (1982) tarafından önerilmiş olan dirençli kişilik kavramıdır. Bu kişilik özelliğine sahip olan insanlar stresi de acıyı da hayatın bir parçası olarak görürler. Muhtemelen bu özelliğe sahip olmayanlar ise kendilerini kurban olarak görme eğilimindedirler. Dirençli kişiliklerin ise tam tersine, yaşamlarını kontrol edebileceklerine inandıkları bulunmuştur. Yani olaylar başıma geliyor ama ben de olaylarla baş edebilirim diyebilmek kuşkusuz bizi çaresizlik duygusundan koruyacaktır.

Bu kişilerin diğer bir özelliği bağlılık olarak isimlendirilen yaşamdaki kişi, olay ve durumlarda anlam duygusu hissetmeleridir. Kavram bu yönüyle varoluşçu bir bakış açısını yansıtır. Yaşamdaki anlamın bireyin kendisi tarafından aranması ve bulunması aslında oldukça bireyci bir bakış açısını ifade eder ve bu yönüyle eleştirilebilir. Diğer yandan gerçekte yaşamlarımız oldukça bireyci bir hal aldıysa ve anlam eski zamanlardaki gibi ya da kolektivist yapılardaki gibi önceden verili değilse hayata direnebilmek için belki de bizim tarafımızdan aranmalı ve bulunmalıdır. Örneğin Sartre’a göre, kendimizi çok farklı durumlarda bulabiliriz. Sağlığımız bozulabilir, savaş içinde kalabiliriz ya da kendimiziantisemitik bir toplumda Yahudi olarak bulabiliriz ama bütün bunlarla ne yapacağımız bizi ilgilendirir. Victor Frankl da benzer biçimde kendi yaşam öyküsüyle de anlattığı gibi toplama kampında kalmak gibi acı verici bir durumla yaşamda anlam bulabilenlerin devam edebilme gücü bulabildiğini göstermiştir.

Dirençli kişiliklerin diğer bir özelliği ise meydan okumadır. Değişime istikrardan daha fazla değer verirlerve değişiklikleri büyüme fırsatı olarak görürler. Değişime direnmek belki de yaşama direnmektir. Kuşkusuz çoğumuz istikrardan hoşlanırız. Bir şeylderin aynı devam etmesi bizi belirsizliğin getireceği kaygıdan korur. Ancak bazen bazı insanlar aynı kalıplara sıkıca yapışabilirler, toksik, çatışmalı ilişkileri bir türlü bırakamamak, mutsuz oldukları işe sarılmak, aynı görüşleri tekrarlamak, zamanın değiştiğini görmezden gelmek zamanla kişiyi hayat karşısında fiziksel ve psikolojik olarak dirençsiz kılabilir. Politik ya da dini tutum fark etmeksizin bir kişilik özelliği olarak ortaya çıkabilecek bu tür bir muhafazakarlık eninde sonunda kişiyi olumsuz koşullara mahkum edecektir.

Kısacası içinde yaşadığımız stresli yaşamlarda direnebiliyorsak, anlam buluyorsak, değişimle yaşayabiliyor, başımıza gelenleri felaket olarak deneyimlememeyi başarabiliyorsak ve de yaşamdan biraz doyum alabiliyorsak tüm somut, maddi başarı kriterlerini bir yana bırakıp kendimizi gerçekten hayat sanatında başarılı saymalıyız. 

Diğer Yazılar

Okuyucu Yorumları

İsminiz :
Yorumunuz değerlendirilmek üzere kaydedilmiştir. Yorumunuz onaylandıktan sonra bu sayfada görüntülenecektir