Haber Detay

Otizmi Fark Et

“Otizm Farkındalık Ayı” olarak her yıl Nisan ayında dünya genelinde otizm konuşuluyor. Oku, sen de Otizmi fark et.

Otizm, yaşamın ilk üç yılı içinde ortaya çıkan ve yaşam boyu devam eden nöropsikiyatrik, gelişimsel bir bozukluktur. Otistik çocuklar sosyal etkileşimde yetersizdirler. Çevresindeki bireylerin farkında olmazlar ve yalnız oynamayı tercih ederler. Kendisinin güvenli olabileceği ortamı seçme becerileri gelişmemiştir. Kendi dünyasındaymış gibidirler. İnsanlarla kendiliğinden ilişki başlatmazlar, istediği şeylere ulaşmak için ilişkiye girerler. İnsanları obje gibi kullanırlar. Göz göze gelmemeye çalışırlar, jest ve mimiklerini kullanmazlar.

 

Otistik çocukların iletişimi, gecikmiş dil gelişimi ve sözel dilin kullanımındaki farklılıkları içerir. Konuşulan dilin gelişimde gecikme olması ya da hiç gelişmemiş olması ebeveynlerin bir problem olduğunu düşündürten en önemli nedendir. Otizm tanısı almış çocukların çoğu konuşamazlar, konuşabilenlerin de iletişimde kullandıkları dilde bozuklukları vardır. Bu çocuklar oyuncaklarla konuşur gibi ses çıkarmazlar, bir kutuyu arabaymış gibi sürmezler, konuşma olsa da konuşmayı başlatıp sürdürme bozuktur. Kendine özel kelimeleri ya da konuşma tarzları vardır. İletişimde kullandıkları bazı davranışları vardır. Örneğin, su istediklerinde annesinin elinden tutarak hatta annesinin parmaklarını kullanarak suyu gösterirler. Anne ya da başka birini iletişimde bir araç olarak kullanırlar. Bir şeyi göstermek istediklerinde kendi parmakları yerine başkalarının parmakları ile göstermeyi tercih ederler. Genellikle televizyon kanallarına ilgili olan otistik çocuklar, televizyonda duydukları sesin ton ve ahengini taklit ederler ancak bu taklit ettikleri sesleri iletişimde kullanamazlar. Cümle kurabilen otistik çocukların kullandıkları dildeki diğer bir farklılık zamirleri kullanma şekillerindedir. “Ben” yerine genelde “Sen” zamirini kullanırlar. Örneğin “sen su içiyorsun” dediklerinde aslında “ ben su içiyorum” demek isterler.

Otistik çocukların ilgi alanları sınırlıdır. Nesnelerin daha çok ayrıntıları ile ilgilenirler. Belirli alışkanlıkları vardır ve bunların değişimine tepki gösterirler. Bu tarz çocuklarda tekrarlayıcı (Stereotip) davranışlar gözlemlenir. Örneğin, markete gittiklerinde her defasında aynı şeyler sırası ile alınmalıdır yoksa öfke nöbetleri kendini gösterebilir. Objelere dokunup geçer ya da parmakla tıklatırlar. Dönen eşyaları, çamaşır makinesini seyrederler. Elinde ip ya da benzeri şeyleri sürekli sallayabilirler. Oyuncağın belirgin bir kısmıyla ilgilenir ve onu tekrarlayıcı bir şekilde hareket ettirirler. Objeleri gözüne yakın tutar, değişik konumlara yerleştirir, ona değişik açılardan bakarlar. Kağıtlara, kitaplara, dergilere özel ilgileri vardır. Kağıtları sürekli yırtabilirler. TV’de reklamlara, müzik kliplerine özellikle ilgilidirler. Heyecanlandıklarında kollarını, ellerini kanat gibi çırpma davranışları gözlenir. Birden başlayan koşmalar, zıplama, sallanma ayak uçlarında yürüme, dönme davranışları gözlenir. Garip parmak hareketleri yaparlar ya da ellerini uzatıp çevirerek bakarlar. Ellerini ısırma, başını vurma gibi kendine dönük saldırganlıkları vardır. 

Otistik çocukları tanımlamak için kullanılan pek çok davranış özelliği vardır fakat çoğunlukla hiçbir otistikte bu özelliklerin hepsi birden bulunmaz ve her birinde görülen özellikler farklılık gösterebilir. Ayrıca otistik çocukta görülen bir özellik zamanla yerini başka özelliklere bırakabilir. Bu nedenle güvenilir tanı koyabilmek için, çocuğun belirli aralıklarla farklı uzamanlar ile birlikte ve farklı alanlarda değerlendirilmesi daha uygun görülür. Ayrıca, otistik bozukluğun en ağırdan en hafife giden çok farklı biçimlerinin olduğu gözden kaçmamalıdır. Epilepsi, saldırganlık ve uyku problemleri otistik bozukluğa eşlik edebilmektedir. Otizm bozukluğunda dikkat edilmesi gereken diğer önemli bir nokta otistik gerilemedir (regresyon). Çocuğun öğrendikleri kelimeleri unutması ya da içe dönme davranışları gerilemenin ilk belirtileri niteliğindedir. Otizmin ağırlığı, zeka düzeyi, çocuğun konuşma yeterliliği ve öğrendiklerini genelleyebilme yetisi ile ilgilidir. Ağır otistiklerde tüm belirtiler görülebilirken hafif otistiklerde zamanla konuşabilme, göz teması kurabilme ve normal eğitim alabilme gözlenebilmektedir.

Aileye Öneriler

Otistik bozukluk için erken teşhis önemlidir. Zaman kaybedilmeden hem sağlık hem de eğitim önlemleri alınmalı ve en kısa sürede özel eğitime başlanmalıdır. 

Hastalığın kabulü, çocuğun gelişimi, uyumu ve sonrasında yaşanacak güçlüklerin üstesinden gelinmesinde atılacak önemli bir adımdır. Hastalığı kabul eden aile, çocuğuna ilk desteği vermiş olur. Böyle aileler, çocuğunun ihtiyaçlarının ve ne yapılması gerektiğinin farkındadırlar. Bu kabul ediş ile birlikte aile çocuğunu topluma kazandırmaya hazırdır. Onu eve hapsetmez. Dışarı çıkarır, sorgulayıcı bakışlardan kaçmaz.

Anne-babalar, çocuklarının ilk ve sürekli öğretmenleri olduklarını unutmamalıdırlar. Özel eğitim demek sadece kurumlarda belirli uzmanlardan alınan eğitimler değildir. Evde de anne babalar özel eğitim uygulayabilirler ve kurumlarda uygulanan eğitimi destekleyebilirler. Ancak çocuğun ihtiyaçları doğrultusunda evde uygulanan çalışmalarda anne-babanın dikkat etmesi gereken bazı noktalar vardır; Çocuğun sınırlarını zorlamayın, bu onun başarısızlık duygusu ile içine kapanmasına yol açabilir. Çocuğu aşırı korumayın, yapması gereken beceri ve davranışlarda ona önce model olun, daha sonra tek başına bir şeyler yapmasına fırsat verin. Anne baba olarak tutarlı olun. Anne çocuğun yapmasını istemediği bir davranışı baba da istememelidir. Verdiğiniz sözleri mutlaka tutun. Çocuğunuzu belirli davranışından dolayı ödüllendirdiğinizde veya cezalandırdığınızda ona hangi davranışından dolayı ödül veya ceza verdiğinizi açıklayın. 

Tüm bunların yanı sıra, Çocuğun gelişimi için anne baba ve eğitimci işbirliği oldukça önemlidir. Bu işbirliğinin anneye, babaya ve çocuğa yararları kaçınılmazdır. Bu işbirliği ile, çocuğun gereksinimleri daha iyi anlaşılacak, çocuğun okul dışındaki yaşantısı hakkında eğitimci bilgilenecek, eğitimde uygulanan yöntemler anne babalar tarafından daha geniş bir alanda uygulama imkanı bulacak ve çocuğa uygulanan bireysel programın takibi, tartışması ve değişimi daha kolay olacaktır. 

Okuyucu Yorumları

İsminiz :
Yorumunuz değerlendirilmek üzere kaydedilmiştir. Yorumunuz onaylandıktan sonra bu sayfada görüntülenecektir